Μερικές σκέψεις με την αφορμή εκ νέου επαφής με τόμο διηγημάτων ενός κορυφαίου μυθιστοριογράφου...
Όπως ίσως έχετε παρατηρήσει όσοι έχετε παρακολουθήσει αυτές τις λίγες εβδομάδες που τρέχει η παρούσα στήλη, την Τρίτη έχουμε βάλει ως προτεραιότητα τις καινούργιες κυκλοφορίες ενώ την Παρασκευή προχωρούμε στην ενδοχώρα και επανεπισκεπτόμαστε κλασσικά βιβλία καταξιωμένων συγγραφέων. Και πιστέψτε με, ενώ στις νέες κυκλοφορίες έχεις διλλήματα του τύπου τι κολλάει στο e-tetradio την ίδια στιγμή για την Παρασκευή δεν ξέρω τι να πρωτοδιαλέξω. Σε αντίθεση με πολλές τέχνες, αυτή της γραφής δεν έχει στομώσει και δεν θα στομώσει ποτέ διότι εξελίσσεται ο λόγος οπότε μαζί του παίρνουν φωτιά μελανοδοχεία και πληκτρολόγια. Και εχθές το βράδυ (Τρίτη 25/9 γράφεται το παρών πόνημα) ήμουν έμπροσθεν του διλλήματος του στυλ «ρε συ τι στέλνουμε στον Κανελλόπουλο; Ποιον να πρωτοδιαλέξεις;»
Άξαφνα και ένεκα του γνωστού χάους στα ράφια μου (όπερ δεν έχει σημασία που στέκομαι μιας και δεν παίζει καμία αλφαβητική σειρά τον οιονδήποτε ρόλο εκτός από μερικά αρχειοθετημένα κατά είδος) πέφτει η ματιά μου στη ράχη ενός βιβλίου που αναγνωρίζω αμέσως ένεκα ότι φέρει στο εξώφυλλο του έναν πίνακα που τελικώς περνώντας από την προαναφερθείσα ράχη, καταλήγει να αγκαλιάζει και το οπισθόφυλλο. Είναι δυνατές (αλλά όχι σκληρές) οι γραμμές των χρωμάτων του πίνακα αυτού και αμέσως κατάλαβα περί ποίου βιβλίου επρόκειτο. «Μ. Καραγάτσης Ιστορίες Αμαρτίας και Αγιοσύνης» και ο πίνακας είναι της συζύγου του Νίκης Καραγάτση (Γέρος και αγόρι σε νησιώτικο καφενείο). Τράβηξα για πολλοστή φορά τον τόμο αυτό των διηγημάτων του Καραγάτση και αν και είχα λίγο σχετικά χρόνο ξαναεστίασα σε ένα από τα αγαπημένα μου σημεία. Η περιγραφή του παζαριού αλλά και γενικότερα της καθημερινότητας της πόλης στο διήγημα Μπουχούνστα παραμένει για μένα προσωπικά μία από τις καλύτερες και πλέον ανάγλυφες περιγραφές ανθρώπινης κυψέλης που έχουν γίνει στην ελληνική πεζογραφία. Μη νομιστεί σε καμία περίπτωση ότι η τελευταία φράση θέτει τον Καραγάτση πρώτο στο χωριό αλλά ύστερο στην πόλη τουτέστιν «καλός είναι για ελληνική γραμματεία». Προς θεού ούτε για αστείο δεν θα κατέθετα κάτι τέτοιο όχι επειδή ο Καραγάτσης είναι κάποια ιερή αγελάδα που δεν μπορούμε το έργο της να κριτικάρουμε. Ουδόλως. 
Ο Καραγάτσης είναι συγγραφέας παγκοσμίου διαμετρήματος για ένα πολύ απλό λόγο (όσο και σύνθετο). Σπάζοντας με μανία τα στεγανά της κοινωνικής καταγωγής του συγχρώτισε στα μυθιστορήματα του ανθρώπους από τελείως διαφορετικές κάστες και μάλιστα δίνοντας την εντύπωση στον αναγνώστη του ότι ξέρει για ποιο πράγμα μιλάει. Ότι δεν καταγράφει δηλαδή ως τουρίστας τα πλεούμενα, τα καπηλειά αλλά και τις πρεσβείες, τα αστυνομικά τμήματα όπως και τη φύση σε διάφορες εκδοχές της. Ο Καραγάτσης είχε αναπτύξει μια αίσθηση μέσω της γλώσσας και της μυθοπλασίας του που νιώθεις ότι μπορεί, βάσει των παρατηρήσεων του πάνω στο ανθρώπινο είδος, να ομιλήσει ακόμα και για τόπους και καταστάσεις που δεν έχει επισκεφτεί μήτε από απόσταση εκατοντάδων μιλίων. Πολλά έχουν γραφτεί για τον Καραγάτση αλλά θαρρώ ότι αυτή η σχεδόν απότομη έκφραση του, όπως αποτυπώθηκε στις λίγες φωτογραφίες που έχουμε στη διάθεση μας ως κοινό, θα μας κυνηγά πάντα. Με ή χωρίς τσιγάρο. Και αυτό διότι ο ίδιος απέπνεε μία αίσθηση τόσο του κοσμοπολίτη μπον βιβέρ όσο και του τυχοδιώκτη, ασχέτως αν δεν ήταν τίποτα από τα δύο. Έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον βέβαια ότι αρκετοί ήρωες του έχουν και τα δύο αυτά γνωρίσματα στη συμπεριφορική τους.Ο Μ. Καραγάτσης όσο και αν προσπάθησαν πολλοί να υποτιμήσουν τη γραφή του ακριβώς επειδή προσχεδιασμένα αφαίρεσε πολλά ρομαντικά και περιττά στολίδια μιας και το ζήτημα του δεν ήταν να αποδείξει ότι ξέρει να γράφει, ο Καραγάτσης λοιπόν παραμένει επίκαιρος ακόμα και όταν περιγράφει καταστάσεις που το πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο που τις γέννησε έχει παρέρθει. Διότι πίστευε ακράδαντα στην αλληλεπίδραση του περιβάλλοντος κοινωνικού ιστού με τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος ποιεί, ο άνθρωπος αποφασίζει, ο άνθρωπος δέχεται τις επιπτώσεις. Δεν δαιμονοποίησε το σύστημα, ακόμα και όταν το περιέγραψε σαν ακούραστο στις σφαγές υδροκέφαλο τέρας, αλλά εστίασε στην αέναη διαμάχη της μονάδας απέναντι στην πορεία του χρόνου, Η λέξη μοιρολατρία δεν υπήρχε κατά πάσα πιθανότητα ούτε καν στο προσωπικό του λεξιλόγιο, πόσο μάλλον στο συγγραφικό του σύμπαν.
Μ ΚαραγάτσηςΙστορίες Αμαρτίας και Αγιοσύνης
Έτος έκδοσης>
Σελίδες > 477
Εκδόσεις > Εστία
Ο Στυλιανός Τζιρίτας είναι αρθρογράφος, συγγραφέας και ραδιοφωνικός παραγωγός. Έχει σπουδάσει και εξασκεί performance art στο εκτός και εντός των συνόρων αντίστοιχα. Διατηρεί το blog ανάλυσης γραφόμενων http://teichos.blogspot.gr/
