Αν και είχε εξαρχής πολιτική άποψη, δεν ήταν από τους τραγουδιστές «πολιτικού» ρεπερτορίου. Ο Γιάννης Κότσιρας ανήκει άλλωστε σε μία γενιά που θεωρούσε μέχρι πρότινος την δημοκρατία και την ευημερία αυτονόητες αξίες. Η οικονομική και κοινωνική κρίση στην Ελλάδα τον βρήκε ως εκ τούτου απροετοίμαστο-όπως κι όλους μας. Φαίνεται όμως ότι η πολιτική «θητεία» του τον έκανε να ανασυνταχθεί γρηγορότερα απο όλους. Και πιο καίρια;
Ναι. Και πιο καίρια και τολμηρά. Έτσι εξηγείται γιατί ο τραγουδιστής της «Αλεξάνδρειας» είναι από τους λίγους που εκφράζουν θαρρετά τις αντι-μνημονιακές τους απόψεις και παίρνουν θέση στα πράγματα. Με λόγια και έργα...
Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι η ακτιβιστική δράση του στα new media και στο πεζοδρόμιο λειτουργούν σε βάρος της καλλιτεχνικής του δραστηριότητας. Αντίθετα. Δεν έχει πολύ καιρό που κυκλοφόρησε το καινούριο του άλμπουμ «Μουσικό Κουτί», με δύο μουσικά θέματα και έντεκα τραγούδια, όλα σε δική του μουσική και στίχους των Άρη Δαβαράκη, Οδυσσέα Ιωάννου, Όλγας Μοσχοχωρίτου, αλλά και του νεότερο και όπως αποδεικνύεται ιδιαίτερα ταλαντούχου Σταύρου Σταύρου.
Αυτό είναι και το μουσικό υλικό που αποτέλεσε κεντρικό άξονα (αν και όχι μοναδικό) των live που έκανε πρόσφατα στο PassPort του Πειραιά και μετά στον Ρυθμό της Ηλιούπολης. Με περίπου το ίδιο υλικό στις βαλίτσες θα βρίσκεται στις 20 Μαρτίου στο Cirque Royal των Βρυξελλών, για την πρώτη προσωπική του εμφάνιση σε μία ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Πίσω στην Ελλάδα, θα ακολουθήσουν στις 23 και 25 Μαρτίου συναυλίες στην Κρήτη (Ρέθυμνο και Χανιά) και ύστερα (29/3) στην Καλαμάτα.
Μαζί του ο Χρήστος Αλεξάκης στα πλήκτρα και στις «ανατρεπτικές» ενορχηστρώσεις, ο Βαγγέλης Μαχαίρας σε όλο το φάσμα των λαϊκών εγχόρδων, από το λαούτο στον τζουρά και από το μπουζούκι στο μαντολίνο, ο Δημήτρης Μουτάφης στο μπάσο, στις κιθάρες ο Κώστας Μιχαλός, στα τύμπανα και τα κρουστά ο Γρηγόρης Συντρίδης. Μαζί του φυσικά και τα τραγούδια των προσωπικών του αποσκευών, αλλά και κλασικά λαϊκά που ξέρει να ερμηνεύει υπέροχα.
Με τόσες αφορμές η κουβέντα πάει μακριά. Αναπόφευκτα και σε ό,τι ζούμε...
Και στο PassPort και στον Ρυθμό τα live σου είχαν πολύ κόσμο. Φαίνεται ότι παρά τον δύσκολο χειμώνα της κρίσης, τα πράγματα πήγαν καλά για ορισμένους από εσάς..
Νομίζω ότι ειδικά φέτος η κρίση έχει οδηγήσει τον κόσμο να σκέφτεται πολύ σοβαρά που θα ξοδέψει τα όποια χρήματα του περισσεύουν για διασκέδαση. Παλιότερα μπορούσες να ξοδέψεις και σε κάτι που ήξερες ότι δεν είναι και τόσο σημαντικό. Αυτό πάει, τελείωσε. Καθένας επιλέγει πια αυστηρά τα σχήματα στα οποία ξέρει σίγουρα ότι θα περάσει καλά ή κι ότι θα εκτονωθεί-γιατί δεν πάνε καλά μόνο σχήματα της «σκεπτόμενης μουσικής». Με δυό λόγια ο κόσμος αναζητά τις δικές του σταθερές, όπως αναζητά και, το 10ευρώ που θα ξοδέψει για το ποτό του, να είναι επένδυση και όχι ξόδεμα.
Στο καινούριο σου άλμπουμ «Μουσικό Κουτί» έχεις γράψει εσύ τη μουσική για όλα τα τραγούδια..
Περιλαμβάνει τραγούδια που γράφτηκαν σε μία σειρά χρόνων. Δεν είμαι συνθέτης. Απλά κάποιες στιγμές έχω την ανάγκη να επικοινωνήσω και με αυτόν τον πνευματικότερο τρόπο. Δοκιμάστηκα πρώτα με 2-3 τραγούδια που τα τελευταία χρόνια είτε είχα πει εγώ, είτε είχα μοιραστεί με κάποιους πολύ σημαντικούς τραγουδιστές, όπως π.χ. ο Δημήτρης Μητροπάνος. Και φέτος αποφάσισα να μαζέψω όλα αυτά τα τραγούδια και να τα βγάλω σ ένα cd. Εξ ου και ο τίτλος: Αυτό είναι το δικό μου «Μουσικό κουτί».
Οι στίχοι αν και είναι διαφορετικών δημιουργών έχουν ένα κοινό στοιχείο: χαρτογραφούν το σήμερα. Ήταν μια από τις επιδιώξεις σου;
Όχι, δεν το επεδίωξα. Αλλά πάντα όταν επιλέγω τραγούδια για να φτιάξω έναν δίσκο, επιλέγω με βάση την εποχή. Απλά τα τελευταία χρόνια τα ζητήματα που αφορούν την κοινωνία είναι πολύ σοβαρά και σημαντικά. Στον δίσκο καταγράφηκε και αυτό-αλλά όχι από πρόθεση.
Συγκεντρώνονται πάντως αρκετά τραγούδια που θίγουν σημερινά κοινωνικά θέματα: «Κάντε όλοι στην άκρη», «Τα μπλουζ των Βαλκανίων», «Η μπαλάντα του γέρου», «Καρτ-Ποστάλ»...
Μα εγώ ζω μέσα στην κοινωνία. Δεν έχω κλειστεί σ' ένα γυάλινο κλουβί κοιτώντας μόνο τί μεροκάματο θα βγάλω.
Στο «Κάντε όλοι στην άκρη» τραγουδάς κάποια στιγμή για «έναν κόσμο που φεύγει ευτυχώς διαπαντός». Δεν φοβάσαι, αλήθεια, τον καινούριο που έρχεται;
Γενικώς είμαι φύσει αισιόδοξος άνθρωπος. Δεν φοβάμαι. Πιστεύω στους καινούριους ανθρώπους. Πιστεύω σε όλο το καινούριο που έρχεται ακόμα κι αν δεν ξέρω πως μοιάζει. Έχω μάθει στην ζωή μου να προτιμώ το άγνωστο.
Ζώντας λοιπόν στην Ελλάδα «των φτωχών, των περασμένων μεγαλείων», ανακαλύπτουμε πάλι το λαϊκό και την λαϊκή έκφραση ενός καλού ζεϊμπέκικου όπως είναι «τα μπλουζ των Βαλκανίων»;
Μα το λαϊκό τραγούδι δεν έφυγε ποτέ. Μπορεί να υποχώρησε η σαφής φυσιογνωμία του λόγω της υπερπροσφοράς και της μετάλλαξης που υπέστη από ορισμένα ΜΜΕ που ήθελαν να μας παρουσιάσουν όσα ποπ τραγούδια ντύνονται με λαϊκά όργανα ως δήθεν σύγχρονο λαϊκό τραγούδι,
Αλλά δεν έπαψε να υπάρχει κρυμμένο στην καρδιά μας. Γι αυτό και ο κόσμος, ακόμα κι όσοι άκουγαν το «τουρκοφολκ» όπως το λένε στα Βαλκάνια, άκουγε και το γνήσιο λαϊκό. Σ αυτό κατέληγαν όλα. Ήταν μια συγκλίνουσα. Τώρα απλά ξαναήρθε η εποχή να ξανασκεφτούμε με λαϊκό πνεύμα και να μπορέσουμε, αν τα καταφέρουμε, να μιλήσουμε την ίδια άμεση γλώσσα που μίλαγε το λαϊκό και στο παρελθόν.
Το λαϊκό εξέφραζε και την έννοια του «μαζί», της κοινής μοίρας. Γι αυτό λειτουργεί ακόμα περισσότερο κάτι εποχές σαν κι αυτή;
Σαφώς σήμερα υπάρχει η ανάγκη του «μαζί». Δεν σημαίνει ότι θα μπορέσουμε να το καταφέρουμε. Οι Έλληνες δεν έχουμε και ιδανικό παρελθόν ως ομαδικοί παίκτες...
Πέρα από τα τραγούδια εσύ εκφράζεις και με πολλούς άλλους τρόπους την άποψή σου, κυρίως στα social media. Και ταυτόχρονα ανέλαβες ως σκεπτόμενος πολίτης την ευθύνη που αναλογεί στον καθένα μας, όταν π.χ. κατέθεσες μήνυση εναντίον αστυνομικού που ξυλοκόπησε άγρια διαδηλωτή. Η ανάληψη της προσωπικής ευθύνης είναι όμως κάτι ακόμα που δεν το ξέρουμε πολύ στην Ελλάδα.
Ήμουν πάντα υπέρμαχος της άποψης που εκφράζει ο Καζαντζάκης στην «Ασκητική», ότι «εγώ μονάχος μου θα σώσω τον κόσμο κι αν δεν σωθεί θα φταίω εγώ». Αν καθένας δεν σκεφτεί ότι είναι από μόνος του δυνατός, δεν υπάρχει ποτέ περίπτωση να ενωθεί με κάποιον άλλο. Κι αν από μόνοι μας δεν έχουμε την διάθεση να αλλάξουμε τον κόσμο, αυτός ο κόσμος δεν θα αλλάξει ποτέ.
Σε άλλες χώρες που πλήττονται αυτό τον καιρό λιγότερο από εμάς, η έννοια της συντονισμένης αντίδρασης είναι καθημερινά παρούσα. Εδώ ανάλογες πρωτοβουλίες όπως π.χ. το κίνημα των «Αγανακτισμένων» μοιάζουν να υποχώρησαν. Γιατί; Μίλησες για χώρες που πλήττονται λιγότερο από εμάς. Αυτό από μόνο του διαφοροποιεί τα πράγματα. Στην Ελλάδα έχει γίνει μια μαζική επίθεση-κι αυτό δεν είναι κάτι που το βιώνουν σε τέτοια έκταση άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το σοκ συνεπώς που έχουμε πάθει όλοι είναι πολύ μεγάλο για να ξέρουμε πώς να το αντιμετωπίσουμε. Δεν θεωρώ όμως ότι δεν υπάρχει στον κόσμο αγανάκτηση ή θυμός. Απλά δεν ξέρουμε τί να κάνουμε και πώς να συμπεριφερθούμε. Κι ακριβώς επειδή δεν υπάρχει αλληλεγγύη και ομαδικότητα μεταξύ μας, όλοι φοβούνται τον διπλανό τους. Όταν αυτό θα καταλαγιάσει κάπως, θα βρούμε και τις λύσεις.
Υπέρ ποιών λύσεων είσαι εσύ;
Εγώ δεν έχω να προτείνω λύσεις. Έτσι κι αλλιώς τραγουδιστής είμαι. Η δουλειά μου είναι να αφυπνίζω και να διατηρώ τα πνεύματα σε εγρήγορση, για να μην νοιώθει ο κόσμος τόσο απελπισμένος. Η απελπισία είναι κακός σύμβουλος.
Πρόσφατα ακούστηκε, διαψεύστηκε και ξανακούστηκε ότι η Ε.Ε. έδωσε στους Ευρωπαίους αξιωματούχους μια οδηγία να προσέχουν γιατί την Άνοιξη αναμένονται ακραίες εκδηλώσεις οργής στην Ελλάδα. Η ιστορία αυτή αφορά το επικοινωνιακό κομμάτι της ελληνικής κρίσης και πώς το χειρίζονται κάποιοι. Η όχι;
Είναι λίγο γελοία όλα αυτά. Είναι σαν να λέμε ότι η Ε.Ε. έχει προσλάβει μια ομάδα μέντιουμ που τους λέει τί θα γίνει. Υπάρχει μια γενικότερη επικοινωνιακή επίθεση σε οποιονδήποτε αντιδρά στις αποφάσεις της Ε.Ε. Παράδειγμα; Η Ε.Ε. πληρώνει «γιουρο-τρολς» είτε για να μποϋκοτάρουν κάποιους, είτε για να προβάλλουν την Ε.Ε. ως τη μόνη λύση. Σαφώς υπάρχει μια ευρωπαϊκή προπαγάνδα σε όλα τα επίπεδα για να τρομάζουν τον κόσμο και να μην μπορεί να αντιδράσει. Είναι κι αυτή μία μορφή του σύγχρονου πολέμου.
«Ελληνο-τρολς» υπάρχουν;
Φυσικά. Αυτό ήταν ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Οι Έλληνες το πήραν χαμπάρι πολύ πρόσφατα, όταν με τις εκλογές κινδύνεψε να ανατραπεί ό,τι ήθελε από εμάς η Ε.Ε. Ακριβώς τότε κάποιοι προσπάθησαν με διαμεσολαβητές αυτά τα ελληνικά «τρολάκια», να αλλάξουν το μέλλον...
Είσαι ενα δημόσιο πρόσωπο, από τα λίγα που αποφάσισαν να μιλήσουν απολύτως ανοιχτά. Εχει κόστος μια τέτοια επιλογή;
Μεγάλο. Αλλά αυτό είναι θέμα απόφασης. Εγώ ήξερα ότι παίρνω ρίσκο και θα έχω κόστος. Δεν μπορώ όμως να σκέφτομαι αλλιώς. Βέβαια, ό,τι με ενοχλεί περισσότερο και το θεωρώ παράδοξο είναι ότι όταν μιλάς σε κυνηγούν, αλλά σε κυνηγούν κι όταν σιωπάς. Τελικά όμως δεν έχει σημασία. Εγώ ενεργώ με το ενστικτό μου και οι συνέπειες θα είναι όλες δικές μου.
Κι απ' την άλλη πλευρά, ό,τι λέμε «σύστημα» έχει πάντα τρόπο να σε δυσφημίσει όταν θέλει. Π.χ. μπορεί να ονομάσει μια τέτοια κοινωνική δράση, τρόπο αυτοπροβολής.
Μπορεί να κάνει και πολλά άλλα. Να κατονομάζει π.χ. συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες ως φοροφυγάδες και ενόχους. Αυτός είναι ένας κλασικός τρόπος κοινωνικού διχασμού. Στην Ελλάδα είναι αλήθεια ότι αυτό βρίσκει πολύ έδαφος. Βέβαια η επιμονή και η υπομονή πάντα έχει αποτέλεσμα. Να θυμηθούμε ιστορικά παραδείγματα που αποδεικνύουν πώς όταν γίνονταν διάφορες εξεγέρσεις στην Ελλάδα ο κόσμος ήταν παγωμένος, φοβισμένος ή και αντίθετος; Σήμερα απολαμβάνουμε τη δημοκρατία που έφεραν όσοι λίγοι τόλμησαν. Κατά την άποψή μου σπάνια η πλειοψηφία παίρνει τις απόλυτα σωστά αποφάσεις.
Τί αλλαγές έφερε στη ζωή σου όλη αυτή η λαίλαπα;
Είχα κάνει κι εγώ όνειρα που γκρεμίστηκαν. Δεν μπορώ πια να κάνω σχέδια για το μέλλον. Δεν μπορώ να φανταστώ πως θα είναι ο εαυτός μου σε δέκα χρόνια. Φυσικά εχει αλλάξει και η καθημερινότητά μου κι όχι μόνο επειδή έχει αλλάξει η ιδια μου η δουλειά, αλλά κυρίως επειδή άλλαξε η περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Και το περιβάλλον μου. Οι περισσότεροι φιλοι μου είναι άνεργοι. Στην οικογένεια μου η σύνταξη του πατέρα μου έχει μείνει η μισή. Οι δικοί μου δεν μπορούν να πάρουν τα φάρμακα που χρειάζονται. Η καθημερινότητα όλων μας έχει μεταβληθεί κι αυτό παλεύω να αλλάξω. Δεν ξέρω αν θα το καταφέρω. Ξέρω όμως ό,τι είχε πει και πάλι ο Καζαντζάκης, ότι δηλαδή ίσως η ελευθερία να μην είναι πάντα το σημαντικότερο. Σημαντικότερο είναι να παλεύεις γι' αυτήν.
Σ' όλο αυτό το τοπίο, η Αριστερά στέκεται στο ύψος της;Εγώ δεν το νοιώθω αυτό. Σαφώς η Αριστερά είναι η ελπίδα ότι έχουμε κάπου να στηριχτούμε. Αυτή την εποχή όμως, ακόμα και αυτή η ελπίδα, προσπαθεί να στηριχθεί στα πόδια της.. Ίσως γιατί αυτό που της έχει συμβεί, ήρθε πολύ γρήγορα και βίαια, είτε μιλάμε για κάποια κόμματα μικρών ποσοστών που ξαφνικά διεκδικούν την κυβέρνηση, είτε για ιστορικά μεγάλα κόμματα που συνεχίζουν με την ίδια σκέψη που είχαν στο παρελθόν. Αν και όπως πάνε τα πράγματα και με την πολιτική που ακολουθούν οι κυβερνώντες, η μόνη λύση ίσως να είναι πράγματι ό,τι μέχρι πρότινος έμοιαζε παράλογο: να φύγουμε από όλους κι από όλα.
Προέρχεσαι βέβαια από την Αριστερά..
Κι εκεί ανήκω ιδεολογικά, χωρίς ωστόσο να στριμώχνομαι πια στα στενά καλούπια των κομμάτων.
Την τρικομματική κυβέρνηση πως την βλέπεις;
Δεν είναι τρικομματική, μη γελιόμαστε. Υπάρχει η Ν.Δ. που εξελέγη ως κεντροδεξιό κόμμα και κατέληξε ακροδεξιό. Υπάρχει το ΠΑΣΟΚ που βαυκαλιζόταν ότι εκπροσωπεί τον σοσιαλισμό του κεντρώου κι έχει καταντήσει να εφαρμόζει ακροδεξιές πολιτικές. Και υπάρχει και η ΔΗΜΑΡ που θα μπορούσε, εντός της τρικομματικής κυβέρνησης, να εκφράζει μια πραγματική αριστερή συμμαχία, αλλά ανέχεται πολιτικές που σε διαφορετική περίπτωση θα κατήγγειλε. Γιατί δεν ξέρω πώς μπορεί κάποιος να αυτοπροσδιορίζεται ως αριστερός και να αποδέχεται ως συνέπεια των μνημονίων τις αυτοκτονίες ή τους θανάτους στα νοσοκομεία από έλλειψη φαρμάκων. Αρα επί της ουσίας δεν πρόκειται για συγκυβέρνηση αλλά για μια προαποφασισμένη ιδεολογική κατεύθυνση, χωρισμένη στα τρία.
Σ αυτό το τοπίο η «Χρυσή Αυγή» λειτουργεί ως κράτος εν κράτει. Πριν από δεκαετία μπορούσες να φανταστείς ότι ένα τέτοιο κόμμα θα χει ένα τέτοιο ποσοστό στην Ελλάδα;
Ναι, μπορούσα. Πάντα θεωρούσα ότι υπάρχει ένα κομμάτι Ελλήνων που πιστεύουν στον φασισμό, αν και όλα τα προηγούμενα χρόνια αυτό το κομμάτι κρατιόταν εν υπνώσει κάτω από τη σκεπή είτε της Ν.Δ. είτε του ΛΑΟΣ. Πάντως δεν θεωρώ ότι όλοι όσοι στηρίζουν δημοσκοπικά τέτοιες ομάδες γνωρίζουν τί κάνουν. Είναι όμως καιρός να μάθουν...
Το αποτέλεσμα των ιταλικών εκλογών πως το είδες;
Δεν ξέρω την ιταλική πολιτική, ξέρω όμως ότι ο Γκρίλλο ξάφνιασε την Ευρώπη. Εμένα μ' αρέσουν αυτά. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο μου αρέσουν οι κινήσεις που έρχονται από το πουθενά και η αντίδραση του κόσμου που ευνοεί έναν άνθρωπο ο οποίος δεν προβλήθηκε ποτέ από τα παραδοσιακά ΜΜΕ. Μου αρέσει επίσης ότι στην Ιταλία τόλμησαν. Οι Ιταλοί προφανώς δεν έχουν τόσο το φόβο του αγνώστου.
Ενώ εμείς φοβόμαστε τη μετάβαση της πολιτικής από τα χέρια των παραδοσιακών της φορέων, σε άλλα χέρια;
Το 'χουμε αυτό, αλλά καιρός είναι να το ξεπεράσουμε. Σκέφτομαι ότι είναι πολύ καλύτερο να πιστεύουμε ότι παίρνοντας κάποια πράγματα στα χέρια μας μπορούμε, ακόμα κι αν δεν έχουμε την τεχνική, να τα φτιάξουμε καλύτερα, απ το να τα αφήνουμε στα χέρια όσων αποδεδειγμένα τα καταστρέφουν.
Ενα κομμάτι της παραδοσιακής πολιτικής μπροστά στην κρίση θύμισε εκείνο τον στίχο του Κηλαηδόνη «φταίτε κι εσείς, φταίμε κι εμείς, φταίει κι ο Χατζηπετρής». Το ενστερνίζεσαι;Ως ένα βαθμό. Η διαφορά είναι ότι η πολιτική κατάφερε να κάνει ενοχικό τον Έλληνα και ίσως γι αυτό δεν έχουμε μέχρι σήμερα αίσθημα αλληλεγγύης. Φυσικά φταίμε κι εμείς που ενώ γνωρίζαμε ότι έχουμε να κάνουμε σε αρκετές περιπτώσεις με απατεωνίσκους, συνεχίζαμε να τους ψηφίζουμε.
Ακούγεσαι αισιόδοξος. Από που αντλείς την αισιοδοξία σου σ ένα τόσο σκοτεινό περιβάλλον;
Κι όμως. Κι εγώ φοβάμαι και μάλιστα ως ελεύθερος επαγγελματίας ίσως περισσότερο και από άλλους. Αλλά δεν μπορώ να μπω στη διαδικασία να σκέφτομαι πώς όλα έχουν καταστραφεί και πως από αύριο το πρωί θα ζω σε μια χώρα που είναι προτεκτοράτο. Δεν το δέχομαι αυτό. Και πιστεύω ότι ακόμα κι αν απ αυτή την κρίση χάσει η παραδοσιακή πολιτική την αξιοπιστία της, κάτι άλλο θα προκύψει που θα σχετίζεται με την νέα πολιτική ιδεολογία που αναπτύσσεται. Εννοώ την ιδεολογία που λέγεται «καθημερινότητα»...
