Όρος αδόκιμος (μάλλον), αλλά ας τον σπάσω.
Αρχιτεκτονικές, γιατί το θέμα είναι η πόλη. Θα διαβάσεις για πόλεις που περιέγραψαν λογοτέχνες και απεικόνισαν κινηματογραφιστές. Πραγματικές πόλεις σε προβολή στο μέλλον ή φανταστικές σε απροσδιόριστο τόπο και χρόνο.
Δυστοπίες, γιατί οι πόλεις αυτές ενσαρκώνουν τους φόβους, τις πιο δυσοίωνες προβλέψεις για το μέλλον και τελικά αποτυπώνουν την ίδια την πραγματικότητα, την πόλη του παρόντος. Η αρχιτεκτονική είναι απόλυτα συνυφασμένη με την κοινωνία - τη δυστοπική κοινωνία, που βρίσκεται σε αδιέξοδο αλλά και με τους πολίτες της που ζουν ανελεύθεροι, τρομαγμένοι και υποταγμένοι στο εκάστοτε σύστημα.
Brazil
Η α-χρονική πόλη (8:49 π.μ., κάπου στον 20ο αιώνα την τοποθετεί) του Terry Gilliam είναι εφιαλτική. Η ταινία είναι μίγμα ετερόκλητων στοιχείων, συμβόλων, εικόνων, αλληγοριών που σε χαώνει. Το ίδιο και η πόλη. Χαοτική, σκοτεινή, δαιδαλώδης, χωρίς διέξοδο διαφυγής. Ασχήμια, εξαθλίωση, απόλυτη απουσία επαφής με το φυσικό περιβάλλον. Τα κτίρια της, μονολιθικά και πελώρια, δημιουργούν ένα παράξενο και μουντό σκηνικό. Οι προσόψεις τους θυμίζουν αρχαίους ναούς της ανατολής διανθισμένους με φουτουριστικές πινελιές. Σωλήνες και μπουριά ξεπηδούν από παντού. Ένας συνδυασμός ρετρό και μοντέρνου. Οι άνθρωποι δίπλα τους φαίνονται ακόμη πιο μικροί, εξαφανίζονται. Η πόλη αντικατοπτρίζει το κράτος, έναν αδυσώπητο μηχανισμό επιβολής και διαρκούς ελέγχου. Το σπίτι δεν είναι ένα ασφαλές καταφύγιο αφού ανά πάσα στιγμή το σύστημα είναι παρόν και μπορεί να το παραβιάσει. Ο Gilliam δε μας αφήνει και πολλά περιθώρια και δημιουργεί μια πραγματικότητα βάναυση και αφόρητη, μια γραφειοκρατική και παράλογη κοινωνία απ την οποία μόνο στα όνειρά μας μπορούμε να ξεφύγουμε.
Blade Runner
Ο Ridley Scott το 1982 περιέγραψε το Λος Άντζελες του 2019. Η πανοραμική εικόνα της μεγαλούπολης με την οποία ξεκινά η ταινία είναι εκπληκτική. Χιλιάδες μικρά φωτάκια, τεράστιες φωτιές να ξεπηδούν από φουγάρα και ιπτάμενα οχήματα να σχίζουν το σκοτεινό ουρανό στήνουν ένα γκόθικ σκηνικό. Στο κέντρο δεσπόζουν επιβλητικά κτίρια, κάτι μεταξύ αιγυπτιακών πυραμίδων και ναών των Μάγια. Η τεχνολογία σε πρώτο πλάνο. Από ψηλά εντυπωσιάζεσαι. Όσο πλησιάζεις, όμως, η λάμψη χάνεται. Τα χρωματιστά φωτάκια είναι οθόνες στις προσόψεις των κτιρίων που προβάλλουν διαφημίσεις και σωλήνες νέον που σχηματίζουν σύμβολα του ασιατικού κόσμου. Στους υγρούς και γεμάτους σκουπίδια δρόμους της πόλης συνωστίζονται άνθρωποι όλων των φυλών, στήνοντας το σκηνικό μιας σύγχρονης Βαβέλ. Οι κόρνες, οι σειρήνες, το μαρσάρισμα των αυτοκινήτων και οι φωνές των εκφωνητών των διαφημίσεων που καλούν σε μετανάστευση στις αποικίες του διαστήματος, συμπληρώνουν και ηχητικά το χώρο. Τα κτίρια, όπως και οι άνθρωποι, έχουν αφεθεί στο έλεος της φθοράς. Σκοτεινά να φωτίζονται πού και πού από μια αχτίδα τεχνητού φωτός ή από τους προβολείς των διερχόμενων ιπτάμενων οχημάτων. Παρακμή και εγκατάλειψη. Ο ήλιος που εμφανίζεται κάποια στιγμή σε ρόλο κομπάρσου είναι αδύναμος, ενώ η βροχή που πέφτει σχεδόν σε όλη τη διάρκεια της ταινίας δε λυτρώνει, αλλά εντείνει την εικόνα της παρακμής.
Fahrenheit 451
Η πόλη του Francois Truffaut διαφέρει από τις προηγούμενες, είναι πιο πραγματική. Το σκηνικό δεν είναι φουτουριστικό παρά τα κάποια μοντέρνα στοιχεία για την εποχή. Δεν έχουμε μόλυνση, σκουπίδια, παρακμή, εξαθλίωση. Η πόλη που περιέγραψε ο Ray Bradbury (RIP) το 1953 και απεικόνισε ο Truffaut είναι αποστειρωμένη. Ακόμα και το φυσικό περιβάλλον παρουσιάζεται μονότονο και βαρετό. Η αισθητική των σπιτιών και των κτιρίων ανήκει στην εποχή που γυρίστηκε η ταινία, γύρω στο 60. Οι γεμάτες κεραίες στέγες τους, δηλώνουν την αδιάλειπτη παρουσία της οθόνης-τηλεόρασης που τους κατασκοπεύει σε κάθε τους δραστηριότητα. Μια πόλη ομοιόμορφη, καθαρή, τακτική, ευθυγραμμισμένη όπου η φαντασία και η ελεύθερη βούληση δεν έχει καμία θέση. Μια κοινωνία φασιστική, ολοκληρωτική που εγκλωβίζει τους πολίτες της στα στενά όρια της πόλης, στερώντας τους τη γνώση του έξω κόσμου και δημιουργώντας τους το φόβο για οτιδήποτε διαφορετικό.
Συνοπτικά (από τις Cinelisted)
1. Brazil
2. Blade Runner
3. Fahrenheit 451
