Παλιάτσοι της υποτέλειας. Υπάκουα ζώα ασφυκτικά περιορισμένα κάτω από το στενό ζυγό του αφέντη. Χορευτές προορισμένοι να κινούνται σε αυστηρά περιορισμένους βηματισμούς. Κι όλα αυτά καμωμένα με μία τόσο υποκριτική επίφαση δημοκρατικότητας και ελευθερίας... Αυτή είναι η εμπνευσμένη εικόνα του Ι. Καμπανέλλη για το «Μεγάλη Τσίρκο» μιας «πολύπαθης» πατρίδας που την έμαθαν να εξαρτά την τύχη της από τις προθέσεις της εκάστοτε ανίερης- Ιερής Συμμαχίας.
Το εμβληματικό έργο του Καμπανέλλη που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1973, αναβιώνει επί σκηνής 39 χρόνια αργότερα αποδεικνύοντας περίτρανα πως ένα κλασικό έργο φαντάζει πάντα επίκαιρο και ικανό να αφυπνίσει ακόμα και την πιο-σκόπιμα- φοβισμένη, αποκοιμισμένη συνείδηση. Την Χούντα των δικτατόρων διαδέχτηκε η Χούντα των τραπεζιτών με την θεατρική μεταφορά του έργου να τοποθετείται εύστοχα στην πιο κατάλληλη ιστορική συγκυρία. Το θεατρικό έργο πραγματεύεται την ιστορία της Ελλάδας από την ώρα της απελευθέρωσης μέχρι τη γερμανική κατοχή την περίοδο του 1940. Η αναδρομή στους πιο σημαντικούς ιστορικούς σταθμούς της Ελλάδας δεν σημαίνει πως το έργο προσεγγίζεται με καθαρά ιστορικούς όρους. Αντίθετα, ορίζει ένα αμιγώς πολιτικό έργο.Στο κοινό παρουσιάζεται η εικόνα του Έλληνα που αγωνίζεται, που κερδίζει την ελευθερία του και στη συνέχεια την αντικαθιστά με το ομοίωμά της. Εκείνος που υπομένει, που προσκρούει με σφοδρότητα σε βαθιές πελατειακές δομές και ισορροπεί ανάμεσα στην ελευθερία και την υποτέλεια. Όλες οι περιπέτειες μιας φυλής που στο όνομα του εκάστοτε φίλου-εχθρού προσπαθεί να προσδιορίσει την ταυτότητα της, εκτυλίσσονται σε ένα έντονα συγκινησιακά φορτισμένο τρίωρο. Ωμές αλήθειες, σαρκαστικό χιούμορ και διαπεραστικά καταιγιστικά πολιτικά σχόλια συνεπαίρνουν κυριολεκτικά το κοινό. Οι Τάσος Νούσιας, Μαρίνα Ασλάνογλου και Γιώργος Αρμένης εξαιρετικοί στις ερμηνείες που άλλοτε υποδύονταν οι Κώστας Καζάκος, Τζένη Καρέζη και Διονύσης Παπαγιανόπουλος.
Το ίδιο έπραξε άλλωστε και ο υπόλοιπος θίασος. Ο σκηνοθέτης της παράστασης Σωτήρης Χατζάκης με ορισμένες μετατροπές του έργου (ώστε να ανταποκρίνεται στις σημερινές συνθήκες), μετέφερε αναλλοίωτο το ύφος και τη δυναμική του κλασικού θεατρικού έργου (όπως άκουσα να υποστηρίζουν όσοι είχαν την τύχη να παρακολουθήσουν την ιστορική παράσταση του 1973). Την παράσταση συνόδευε μουσικά 9 μελής ορχήστρα υπό τη διεύθυνση του Σταύρου Ξαρχάκου, στις επάλξεις τότε και τώρα, ενέργεια με ιδιαίτερο συμβολισμό. Το αποτέλεσμα, αφοπλιστικό. Τα τραγούδια που άλλοτε ερμήνευε ο Νίκος Ξυλούρης δια στόματος Ζαχαρία Καρούνη πλαισίωναν εξαιρετικά τη θεατρική δράση.
Από τις κορυφαίες στιγμές της παράστασης ξεχώρισα την αναφορά στην παραχώρηση Συντάγματος τον Σεπτέμβρη του 1843. «Να έχουν Σύνταγμα ή να μην έχουν; Εάν το έχουν χωρίς να το έχουν; Εάν νομίζουν ότι το έχουν και εις την ουσίαν δεν το έχουν; Εάν εμποδίσουμε να έχουν, υπάρχει κίνδυνος να έχουν..Ο μόνος τρόπος να μην έχουν είναι να αφήσουμε να έχουν..»
Όλα αυτά για ένα ελληνικό έθνος που τηρεί μια επικίνδυνα αμφίθυμη στάση. Από τη μία υποκύπτει παθητικά στα τρομολαγνικά δελτία ειδήσεων, τις εγχώριες και διεθνείς βουλήσεις εγχώριων και διεθνών «εθνοσωτήρων» ενώ από την άλλη «παραληρεί» όταν του μιλούν για Δημοκρατία, Ισότητα και Ελευθερία....
«Τελικά το μεγάλο τσίρκο, είμαστε εμείς. Ελάτε και θα αναγνωρίσουμε όλοι κάτι από τον εαυτό μας».
Σ. Χατζάκης.
Τελευταία παράσταση: Αττική, Νέα Σμύρνη (16/09/2012)
